Barbara in Yogya: Bruggen bouwen

Het lijkt nu alsof ik zelf zo even bij de Kathedraal van Larantuka op de deur klop en meteen met open armen wordt ontvangen. Maar dat is maar voor een heel klein deel mijn verdienste.

Sinds ik meer dan twee jaar uit de running ben geweest door ziekte, leef ik meer in het nu. En ik ben me er beter van bewust dat ik niet mijn hele leven lang achterop een brommertje door Indonesië kan blijven crossen. Dat houdt een keer op, en ik ben al boven de 50. Dus ik heb wat spaargeld naar het IRGSC gesluisd. Ik kan nu nog wat met dat spaargeld doen. Over 10 jaar misschien niet meer. Dan kan ik er alleen maar op zitten. En dat is saai.

Voor die transactie heb ik nu van Elcid een heel team van het IRGSC meegekregen om me te assisteren bij het restitutieproces op Flores, jonge enthousiaste mensen, afgestudeerde twintigers, misschien net dertig. Dida, een architect die onderzoek heeft gedaan in Flores, regelt alle contacten. Inri, die gezondheidsprogramma's opzet, regelt de financiën, en nog veel meer. Goran filmt alles zodat de restitutie goed gedocumenteerd is.

Ik had daar aanvankelijk wat weerstand tegen. Het is een potentieel koloniale werkwijze zoals o.a. Kunst die ontwikkeld heeft en die door generaties westerse antropologen en etnomusicologen is herhaald, vaak met een heel uitbuitend karakter, grof gezegd: de lokale assistenten doen het werk, de westerse wetenschapper publiceert het en krijgt de credits.

En er zit ook een persoonlijk dimensie aan: ik ben gewend alles, maar dan ook alles, alleen te beslissen, te regelen en uit te voeren. Dat laatste is niet helemaal waar, trouwens. In Zuid-Afrika werkte ik ook met lokale mensen zonder wier hulp ik nooit had kunnen doen wat ik heb gedaan: de juiste mensen vinden, tolken, de informatie verwerken en interpreteren. Maar ik huurde hun diensten alleen in als ik dat zelf nodig vond, betaalde ervoor en vermeldde hun werk in mijn publicaties.

En dan komen we meteen bij de crux. Zonder lokale mensen is het soort onderzoek dat ik doe helemaal niet te doen. Mensen praten niet tegen een witte die zomaar even binnen komt lopen. Wat ik te horen kreeg in Zuid-Afrika begreep ik soms pas jaaaaren later na ongelooflijk veel uitleg van vrienden en collega's van daar.

Dus nu ben ik op stap met Dida en Inri, en Goran arriveert hopelijk straks, als de vulkaan en de wind het toelaten. Ik moet er aan wennen, want ik moet van hun te horen krijgen wanneer de volgende afspraak met leden van welke gemeenschap gepland is. Ik heb niet altijd alle namen van mogelijke contactpersonen op een rijtje, want zij onderhouden de contacten. Ze informeren me uitstekend, maar het internaliseren van de informatie werkt anders in mijn brein omdat ik niet zelf alle stapjes doorloop.

Het is een goede oefening in loslaten want wat zij doen kan ik helemaal niet zo goed als zij het doen: de juiste mensen vinden, de toffe logeeradressen vinden, een goeie chauffeur vinden, vertrouwen winnen, op het juiste moment met de juiste woorden doorvragen. Ik had die confrères van de kerk nooit in mijn eentje durven en kunnen benaderen; met ons drieën waren we zo binnen. Teamwork.

En in heb ongelooflijk veel plezier met ze. Het is leuk om met ons drieën en straks met ons vieren op stap te zijn. Zojuist vertelde ik Inri over dit blogje (ze lezen sowieso mee, want dat kan tegenwoordig met één druk op de knop van google translate) en ze zei: het maakt me eigenlijk niet uit, ik vind het gewoon heel erg leuk om op reis te zijn, net als jij.

Desalniettemin hadden ze wel oren naar de mogelijkheid om de resultaten samen te publiceren. Wat ik voor ogen heb - en ik weet niet of het lukt - is dat we alle vier bruggen en bruggenbouwers kunnen zijn tussen het geluids-, film- en fotomateriaal uit de koloniale tijd dat in Amsterdam ligt en de mogelijkheden van gemeenschappen hier om daar wat mee te doen als ze dat willen, wat of wie die gemeenschappen dan nu ook mogen zijn. Dat vergt in eerste instanties het opbouwen en onderhouden van relaties, en dat kun je het beste samen doen. Dat heb ik de afgelopen dagen geleerd.