Kakak Luis

Een prachtige organisatie waarover ik nog niet geblogd heb is SimpaSio, een grassroots culturele organisatie in Larantuka die met weinig middelen ontzettend veel voor elkaar krijgt. Ze richten zich op traditionele cultuur, maar in hedendaagse vormen. Ze werken met kinderen die ze leren schilderen, weven, sieraden maken, ze bieden theatercursussen aan, ze hebben een bibliotheek en fungeren als levend archief voor de regio. 

Ze zijn heel actief op sociale media waar ze Instagramfilmpjes maken over lokale cultuur en geschiedenis. Ik heb al Kunsts Flores-opnamen (niet alleen Oost Flores), foto’s en film digitaal met hen gedeeld, zodat die opnamen ook via hun organisatie toegankelijk zijn. 

Naast het ongelooflijk belangrijke werk dat ze doen, is het bij hen ook altijd ontzettend gezellig. Er lopen jonge activistische mensen rond die altijd bezig zijn met iets: traditionele sieraden maken, schilderen, oefenen voor een theatervoorstelling, froebelen op een muziekinstrument. Ze zijn echt onze vriendjes geworden sinds we hier zijn en helpen ons met contacten.

Inri wilde snorkelen vandaag en ik was vroeger met mijn ouders een fervent snorkelaar. Ik heb zoveel prachtige riffen gezien: in Sulawesi, in de Molukken. Dus ik wilde heel graag mee. Morgen vliegen we terug naar Kupang. Vandaag hadden we nog vrij. 

Het team te water: Arif (SimpaSio), Inri, Goran...

,,,en Ibu Boss die eindelijk een beetje relaxt.

Zo kwamen we in contact met kakak (bro) Luis. Hij is chauffeur; hij rijdt toeristen rond over het hele eiland Flores. En in zijn vrije tijd doet hij aan koraaltransplantatie, net als SimpaSio met weinig middelen meer dan zijn eigen inzet en toewijding. 

Hij is niet academisch geschoold, maar naar mijn bescheiden geesteswetenschappelijke mening kan hij doorgaan voor een gediplomeerd maritiem bioloog. Hij weet precies welk koraal waar groeit en dat komt neer op kennis van een specifieke omgeving op 3, 7 of 9 meter diepte (temperatuur, zoutgehalte, stroming), en op zoveel meter van de kunst, want sommige koralen groeien in de ene omgeving wel en in de andere niet. Hij weet ook welke koralen vroeger ergens groeiden en nu niet meer, en hoe je ze kunt transplanteren van een plek waar ze nog wel groeien. Die plekken moeten in zekere nabijheid zijn van elkaar, anders sterft het getransplanteerde koraal. 

Een half uur hebben we naast de haven van Larantuka (waar je zou verwachten dat er niets wil groeien) rondgesnorkeld. Hij heeft me als een trotse gids rondgeleid boven en (met af en toe een duik) door de riffen die er nu weer groeien. Met ontelbare prachtig felgekleurde vissen. Zeesterren. Wuivende anemonen. Sponsachtigen. Het zijn pockets in een verder nogal desolate omgeving. Veel is grijs en dood. Maar het is een begin. 

Met niet meer dan lege bierflessen en opengewerkte stoeptegels heeft hij, zo’n drie jaar geleden samen met twee maatjes, op de bodem structuren gebouwd waar vissen tussen kunnen schuilen en zich lekker voelen. Daar koekt ook vruchtbaar residu aan. Als je daar een beginnetje maakt met een levende koraalsoort, dan kan die soms verder groeien. De mannen hebben geen duikuitrusting, die kunnen ze niet betalen. Ze duiken op hun eigen adem voor elke paar bierflesjes en elke stoeptegel en elk stukje koraal opnieuw met enkel een paar zwemvliezen en een brilletje naar beneden om alles goed neer te leggen. 

Je moet precies weten wat je doet en alle parameters van temperatuur, stroming en zoutgehalte op de radar hebben. Hoe heb je dat geleerd? vraag ik hem. YouTube-filmpjes kijken, antwoordt hij, en alles erover lezen wat je tegenkomt. 

Hij maakt zich enorme zorgen over de stijgende temperaturen van de oceanen wereldwijd. Maar hij is ook zo trots op die riffen, waar je af en toe nog een bierflesje en een stoeptegel als beginnetje tussen ziet. Ze groeien nu zelf, zegt Luis tevreden.

Ik kan het niet laten een link te leggen tussen deze “natuur”conservatie en het conserveren van “cultuur”, een link die in veel wetenschappelijke literatuur gelegd wordt tegenwoordig. De koralen van kakak Luis zijn eilanden van herstel in een vernietigde leefomgeving. Al snorkelend krijg ik weer meer begrip voor het narratief van verlies van Pak Sogan in Waibao en mijn Franse collega: de pockets zijn prachtig om te zien (net zoals je af en toe nog een prachtige traditionele dans opgevoerd krijgt), maar de doodgrijze omgeving eromheen maakt verdrietig. Het lijkt in niets op wat ik in mijn jeugdjaren aan spectaculaire, onafzienbare riffen bij Sulawesi en de Molukken heb gezien.

En weer is dat een kwestie van perspectief: een focus op wat ooit was en daarmee het verlies. Of een focus op de trots, de hoop en het doorzettingsvermogen van kakak Luis, die nog maar drie jaar bezig is en nu al iets wonderbaarlijks voor elkaar gekregen heeft. 

Net als SimpaSio probeert hij iets te laten herleven op een nieuwe manier met de beperkte middelen die hij heeft. De overheid ondersteunt op geen enkele manier. Mensen doen het zelf. En het lukt ze ook nog. Ik heb daar enorme bewondering voor.