Het Museum Sonobudoyo verkeert in zwaar weer. Het werd in de koloniale tijd opgericht als Europees vormgegeven opslag- en tentoonstellingsplek voor lokaal erfgoed, voortgekomen uit het Java Instituut, waar lokale elites en Nederlandse koloniale cultuur-afficionados elkaar troffen en nadachten over wat "Javaanse" cultuur, "inlandse" cultuur en Maleise taal en cultuur in zouden kunnen houden.
Sonobudoyo heeft een van de meest indrukwekkende collecties van Indonesië, met schilderijen, beeldhouwwerken, zilverwerk, textiel, wayangpoppen, muziekinstrumenten en een collectie van honderden shellac grammofoonplaten uit de jaren '20 en '30 van de vorige eeuw. In 2013 heeft mijn moeder Indonesisch zilverwerk uit onze familie aan het museum gedoneerd, omdat we vonden dat het terug moest naar Indonesië. En ook later had ik altijd wel weer contact met mijn collega's van Sonobudoyo.
Afgelopen dinsdag kregen we er een rondleiding in de depots en een lezing over het belang van deze commercieel geproduceerde grammofoonplaten voor het ontstaan van ideeën over Javaanse en nationale Indonesische cultuur.
Het museum bevindt zich op de landerijen van de Sultan van Yogyakarta, Sri Sultan Hamengkubuwono X, in het centrum van Yogyakarta. De keraton omvat niet alleen het daadwerkelijke paleis van de Sultan, maar ook de ommuurde gronden eromheen. Eigenlijk is de keraton een stad in een stad. Recentelijk is de keraton uitgeroepen tot UNESCO Werelderfgoed. Geweldig, zou je denken, die bescherming van kwetsbaar erfgoed, maar niets is minder waar.
Niet alleen het Museum Sonobudoyo, maar ook de duizenden arme Yogyanezen die in de afgelopen decennia binnen de muren van de keraton zijn neergestreken om met een winkeltje en een zaakje in hun schamel onderhoud te voorzien moeten ophoepelen. De Sultan wil de keraton namelijk terugbrengen tot de situatie ten tijde van Hamengkubuwono I, die heerste in het midden van de 18de eeuw, toen de keraton nog helemaal afgesloten was van de rest van de stad en alleen daartoe bevoegde personen zich binnen de muren mochten begeven.
Het is waanzin, smalen mijn collega's van de vakgroep geschiedenis. In 1755 stond er op het terrein van de keraton een klein paleisje en een moskee, verder niets. Wil de Sultan daar naar terug? Natuurlijk niet, maar hij heeft nu een argument om alles en iedereen die hij niet in de keraton wil eruit te zetten. De rondleiding die we dinsdag in het Museum kregen is het laatste bezoek op die locatie. Waar het Museum in de toekomst heen moet is nog onbekend, waarschijnlijk ergens ver buiten de stad.
Dit is precies de "ver-erfgoed-isering" die ook zo problematisch is aan de Jaap Kunst Collectie, en die - met dank aan UNESCO - overal ter wereld plaatsvindt. Een levende cultuur wordt tot object gemaakt, teruggebracht tot een onveranderlijk quasi-authentiek beeld van een verleden dat nooit bestaan heeft en ingezet voor huidige politieke of culturele belangen. Hele stadskernen van Cartagena in Colombia tot de Jantar Mantar in India zijn ontoegankelijk geworden voor de mensen die er ooit woonden. En wij blijven ons afvragen: hoe doorbreken we dat?
Geen opmerkingen:
Een reactie posten