Op weg naar Solo / Surakarta heb je geluk als je de Merapi kan zien. We hadden geluk, 's ochtends vroeg in de bus, op weg naar het platenarchief Lokananta.
Lokananta is ontzettend hip. Een museum voor Indonesische bezoekers: interactief, je kan veel selfies maken met het materiaal, en een ongelooflijk professioneel ingerichte digitalisatieruimte. En bovenal zijn er heel veel mogelijkheden om te luisteren.
Begonnen als grammofoonplatenfabriekje in 1956, de tijd van Soekarno in de vroege jaren van de onafhankelijkheid, werd Lokananta al snel een platenlabel dat allerlei vormen van populaire Indonesische muziek uitbracht, vaak om een nationale identiteit te benadrukken. Na de machtsovername van het leger in 1965 lag Lokananta aan de leiband van de heersende dictatuur, de Nieuwe Orde (Orde Baru) tot de reformatie in 1998.
Nu is Lokananta geen platenlabel meer maar een archief en museum dat zelfs liederen tentoonstelt die ooit geassocieerd werden met de PKI, de Indonesische Communistische Partij, die in een gruwelijke massaslachting, gesteund door Amerikaanse, Britse en Australische geheime diensten, weggevaagd werd met 500.000 tot misschien wel een miljoen doden tot gevolg. Nog steeds is "1965" een beladen woord, maar Lokananta legt Genjer-Genjer nu gewoon in zijn vitrine nu:
En bovenal is Genjer-Genjer te horen, trots verklankt in het museum: https://photos.app.goo.gl/iiuVyVDZdxfiwyjq7
En in de middag gebeurde het, in de studio van Lokananta waar we te gast waren: mijn goede vriend meLê yamomo gaf een lezing voor een breder publiek: wij, de studenten, maar ook de pers (radio en kranten) waren uitgenodigd. Daar vertelde meLê zijn verhaal, dat ik inmiddels goed ken, over zijn zoektocht naar de Manilla musicians, Aziatische operamuzikanten die niet in nationale archieven te vinden zijn omdat ze migreerden tussen landen en koloniale invloedssferen. Die niet als kunstenaars geregistreerd waren in koloniale narratieven omdat ze "inlands" waren. Hij vond ze uiteindelijk in de archieven van de brandweer en de politie die houten brandbare operahuizen in Manilla, Batavia, Singapore en Hong Kong veilig moesten houden. Hij vertelde over de moeilijkheden die hij in Europa is tegengekomen (en die ik zelf nooit ben tegengekomen, simpelweg omdat ik er Europees uitzie) om toegang te krijgen tot archieven waarin nalatenschappen van zijn eigen gemeenschap liggen. Hij bleef emailen en vragen om toegang; er kwam geen antwoord. Een vriend van hem met een Europese naam had binnen een week een positief antwoord op dezelfde vraag.
Al die verhalen ken ik, ze schokken me telkens weer. Ik ben zelf deel geworden van meLês verhaal, zoals hij deel geworden is van het mijne. We denken al zoveel jaren in tandem (en soms in tweespalt). Maar op donderdag was het anders. Alleen Vincent en ik waren Europees, zeg maar wit. Alle andere toehoorders waren Aziatisch. We voelden allemaal dat meLês verhaal onmiddellijk begrepen werd, er was geen herhaaldelijke uitleg of legitimatie van de problematiek nodig. Het landde bij de toehoorders.
Ik zat achterin de zaal en ik voelde het gebeuren. Voor het eerst in mijn leven voelde ik me als grote witte vrouw in Azië de spreekwoordelijke "fly on the wall". Niemand lette op mij. Ik was toeschouwer, had geen deel aan de discussie, juist omdat het probleem van witheid (the
white gaze, a white ear,
white fragility) waarvan ik wel degelijk onderdeel ben, zo openlijk besproken kon worden. Iedereen wist meteen wat er bedoeld werd met die doorgaans onbevraagde norm, zoals Jaap Kunst kon kiezen wat muziek was om op te nemen en wat niet, vanuit zijn cultureel gesitueerde Europese beleving die door iedereen als universeel werd (en vaak nog steeds wordt) beschouwd. Dit zijn de subtiele en daarom vaak onbesproken dimensies van koloniaal geweld. Op die middag kon het openlijk besproken worden.
Er waren mensen in tranen na afloop, onder wie ikzelf. Het was een ontlading. Studenten kwamen bij me met vragen, die ik niet kon beantwoorden, maar wel kon bespreken met ze. Er was iets opengelegd. Terug in de bus naar Yogya was ik er stil van.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten